10 intrygujących kobiet, o których (zapewne) nie słyszeliście

7 minut czytania
831
0
Karolina Chymkowska
Karolina Chymkowska
6 sierpnia 2018
fot. Robin Stott, via Flickr CC BY-SA 2.0

Odsłuchaj

Mało kto pamięta dzisiaj ich nazwiska i twarze, chociaż w pełni zasługują i na pamięć, i na uznanie. Były pionierkami, każda w innej dziedzinie, przecierały szlaki dla kolejnych pokoleń kobiet, chociaż nie było im łatwo, stykały się z podejrzliwością, ostracyzmem, protekcjonalnym klepaniem po ramieniu. Nie poddały się jednak i robiły swoje. Dzięki temu jeszcze dzisiaj wiele im zawdzięczamy.

Detektyw, sportsmenka, dziennikarka, biofizyk… przed wami sylwetki dziesięciu kobiet, o których wedle wszelkiego prawdopodobieństwa dotąd nie słyszeliście. A jednak ich biografiami warto się bliżej zainteresować.

Dorothy Arzner

W latach trzydziestych XX wieku była jedyną aktywną zawodowo kobietą-reżyserem w Stanach Zjednoczonych. Niewiele kobiet przebijało się wówczas w branży na tyle, by być powszechnie kojarzone z własnym nazwiskiem. Była pionierką o niezwyklej sile charakteru i dużej odwadze, nie kryła swojej homoseksualnej orientacji, twardo negocjowała warunki z największymi studiami. Nawet na filmową emeryturę odeszła wówczas, gdy sama uznała to za stosowne.

Najsłynniejsze z jej filmów to „Sarah i syn” (1930), „Blaski i cienie miłości” (1932), „Dama na dwa tygodnie” (1937) i „Tańcz, dziewczyno, tańcz” (1940). W 1929 roku natomiast wyreżyserowała pierwszy film dźwiękowy w karierze Clary Bow, „Dzikie przyjęcie”. Na potrzeby kręcenia tej właśnie produkcji opracowała projekt mikrofonu na tyczce. Wpadła na ten pomysł niezależnie od reżysera Williama E. Wellmana, który eksperymentował z mikrofonem i… kijem od szczotki na planie „Ludzi bezdomnych” rok wcześniej (Dorothy Arzner natomiast postawiła na wędkę). Nim zajęła się reżyserią, była też wysoko cenioną montażystką. Bohaterki jej dzieł bardzo przypominają ją samą – to silne indywidualistki, niezależne i zdecydowane, które nie dają się wcisnąć w ramki i nie ulegają stereotypom. Wycofała się z branży po tym, jak przeszła ciężkie zapalenie płuc, zajęła się nauczaniem, kręceniem filmów treningowych dla kobiet w armii w latach wojny i reklamówek Pepsi w latach pięćdziesiątych. Zmarła w 1979 roku.

Amelia Bloomer

Urodzona w 1818 roku działaczka na rzecz praw kobiet, stosunkowo najsłabiej znana ze wszystkich sufrażystek, zwolenniczka życia w trzeźwości i orędowniczka cnoty umiarkowania. Do aktywności dziennikarskiej zachęcił ją mąż. Była redaktorką pierwszej gazety skierowanej wyłącznie do kobiet, The Lily. Stała się też pierwszą w historii kobietą-wydawcą. Pisała przez całe życie, uznając to za najlepsze narzędzie popularyzacji swoich poglądów, ponieważ z uwagi na płeć nie miała możliwości wygłaszania odczytów ani prowadzenia publicznych wystąpień.

Walczyła nie tylko o prawa wyborcze kobiet, ale również o ich prawo do swobodnego, wygodnego ubioru. Zaprojektowane przez Elizabeth Smith Miller w 1848 roku bufiaste, zwężane w kostce spodnie dla pań, promowane na łamach The Lily, nazwano właśnie „bloomers”. Zmarła w 1894 roku.

Rys. Robert Chambers via Wikimedia Commons CC0

Nellie Bly

Naprawdę nazywała się Elizabeth Cochrane Seaman. Urodziła się w 1864 roku. Jej dziennikarska kariera, która z czasem miała zrewolucjonizować formułę dziennikarstwa śledczego, rozpoczęła się od listu do redakcji w odpowiedzi na artykuł, z którym się nie zgadzała. Jej najsłynniejsze dokonania to reportaż z zakładu dla obłąkanych, gdzie pod przykrywką gromadziła informacje na temat nieludzkiego traktowania pacjentek, oraz podróż dookoła świata.

Jako dziennikarka Bly była pionierką podróżowania dla potrzeb tworzenia artykułów, ale w tym konkretnym przypadku przeszła samą siebie, zapragnęła bowiem przekuć w rzeczywistość powieść Juliusza Verne’a „W osiemdziesiąt dni dookoła świata”. Wyprawa okazała się jednocześnie wyścigiem, ponieważ w tym samym czasie wyruszyła też, jako konkurencja, wysłanniczka Cosmopolitana – Elizabeth Bisland. Bly ostatecznie wyszła zwycięsko z tej rywalizacji. W 1895 roku, będąc niewiele po trzydziestce, Nellie poślubiła 71-letniego Roberta Seamana. Zrezygnowała z kariery, by opiekować się nim w chorobie. Seaman zmarł w 1904 roku, Bly kilkanaście lat później, w 1922, na zapalenie płuc.

Annie Cohen

Znana lepiej jako Annie Londonderry. Urodziła się w 1870 roku w Rydze i jej życie nie zapowiadało się nadzwyczajnie – ciężka praca, niewielkie zarobki, liczne potomstwo. Gdzieś pod tym wszystkim kryła się jednak żądza przygód i nieposkromiona wyobraźnia. Znużona rutyną i codziennością Annie pragnęła stworzyć zupełnie nową wizję siebie. W konsekwencji zakładu między dwoma bogatymi przedsiębiorcami, którzy starli się o to, czy kobieta mogłaby objechać świat na rowerze, Londonderry wyruszyła w podróż, która przeszła do historii.

Annie słynęła z talentu do gawędziarstwa i z umiejętności handlowych – bez trudu pozyskiwała kolejnych sponsorów chętnych opłacać jej wyprawę, trwającą od czerwca 1894 do września 1895 roku. Powróciła do Chicago czternaście dni przed wyznaczonym terminem, można rzec – w glorii chwały. Pławiła się w niej przez dłuższy czas, wymyślając fantastyczne i często zupełnie wyssane z palca opowieści o swoich podróżach: o tym, jak wynalazła nową metodę stenografowania, jak polowała na tygrysy w Indiach czy jak została postrzelona i wtrącona do japońskiego więzienia. Niestety nawet najbardziej wytrwale podsycana popularność nie trwa wiecznie. Annie zmarła w zapomnieniu i w ubóstwie w 1947 roku.

Rosalind Franklin

Brytyjka, urodzona w 1920 roku, obroniła doktorat z chemii fizycznej na uniwersytecie w Cambridge mając zaledwie 26 lat. Udoskonaliła technikę analizy budowy cząsteczek chemicznych za pomocą rentgenografii strukturalnej i to ona jest autorką rentgenogramu sodowej soli DNA, która legła u podstaw odkrycia podwójnej helisy DNA. Jej nazwiska brakuje jednak w werdykcie Komitetu Noblowskiego, ponieważ zmarła kilka lat wcześniej. Uhonorowani nagrodą Nobla Francis Crick, James Watson i Maurice Wilkins przyznali, że bez rysunków i badań Rosalind poprawny model helisy nigdy by nie powstał. Wokół całej sytuacji powstał zresztą poważny problem etyczny, ponieważ, jak okazało się po latach, rentgenogramy zostały udostępnione badaczom bez wiedzy autorki.

Martha Gellhorn

Życie Marthy Gellhorn jest niewyczerpanym źródłem materiału na fascynującą książkę – być może nawet niejedną. Urodzona w 1908 roku Amerykanka jest uważana za jednego z najwybitniejszych korespondentów wojennych wszech czasów. Jej kariera trwała ponad sześć dekad. Relacjonowała z pierwszej ręki praktycznie każdy większy konflikt zbrojny. Była jedyną kobietą, która dokumentowała lądowanie w Normandii, znalazła się też w gronie pierwszych dziennikarzy obecnych w obozie koncentracyjnym Dachau po jego wyzwoleniu przez wojska amerykańskie w 1945 roku.

Gellhorn była ponadto trzecią żoną pisarza Ernesta Hemingwaya od 1940 do 1945 roku. Wycofała się z dziennikarstwa dopiero na początku lat dziewięćdziesiątych, kiedy zaczęła w szybkim tempie tracić wzrok. Niemal niewidoma i zżerana przez raka, popełniła samobójstwo w 1998 roku. Umarła zatem tak, jak żyła – na własnych warunkach. Do samego końca.

Coretta King

Martin Luther King nie byłby tym samym człowiekiem, gdyby nie ona, jego żona i matka czworga dzieci. Silna, zdecydowana i bezkompromisowa kobieta, działaczka ruchu na rzecz praw obywatelskich, zaangażowana całą sobą w działalność męża, a po jego tragicznej śmierci konynuująca rozpoczęte przez niego dzieło. Jeździła po świecie, prowadziła rozmowy z najważniejszymi politykami, sprzeciwiała się apartheidowi i dyskryminacji osób ze środowiska LGBT. Była też zdolną piosenkarką, chętnie posługiwała się śpiewem, apelując do swoich słuchaczy. Jako pierwsza w historii kobieta wygłosiła odczyt w londyńskiej katedrze św. Pawła. Gdy zmarła, na jej pogrzeb przybyło ponad dziesięć tysięcy osób, w tym łącznie czterech amerykańskich prezydentów.

Viola Lawrence

Urodzona w 1894 roku Viola Mallory Lawrence jest powszechnie uważana za pierwszą montażystkę w historii kina. Pracę w studiu filmowym rozpoczęła już jako jedenastolatka, pełniąc rolę gońca. W 1915 roku trafiła do Hollywood, gdzie współpracowała z kilkoma studiami, najdłużej i najbardziej owocnie z Columbia Pictures. Dwukrotnie nominowana do Oscara, za filmy „Kumpel Joey” z 1957 i „Pepe” z 1960 roku, który był jednocześnie jej ostatnim projektem. Zmarła trzynaście lat później, w 1973 roku.

Kate Warne

Urodzona w 1833 w Nowym Jorku, miała zostać pierwszą kobieta-detektywem w agencji Pinkertona. Sam Allan Pinkerton zapamiętał ją jako zdecydowaną, budzącą zaufanie osobę o nieprzeciętnych zdolnościach przywódczych i intelektualnym uroku. Z początku nie chciał jej zatrudnić inaczej niż jako sekretarkę, zdołała go jednak przekonać, że kobieta, jako detektyw, może dotrzeć tam, gdzie mężczyźnie się to nigdy nie uda, chociażby nawiązując nić porozumienia z żonami czy partnerkami kryminalistów, by nakłonić je do współpracy. W 1860 roku, cztery lata później, w agencji powstała cała sekcja kobieca z Kate Warne na czele.

Jej rola była kluczowa w odkryciu i udaremnieniu zamachu planowanego na prezydenta Abrahama Lincolna w Baltimore. W czasie wojny secesyjnej wraz ze swoim szefem Pinkertonem i Timothym Websterem prowadziła działalność wywiadowczą w Cincinnati. Webster miał zresztą zostać pierwszym szpiegiem straconym podczas amerykańskiej wojny domowej. Warne w latach powojennych zajmowała się kilkoma głośnymi sprawami, które elektryzowały opinię publiczną, między innymi zabójstwem kasjera George’a Gordona. Zmarła niestety bardzo młodo, w 1868 roku, z powodu komplikacji po zapaleniu płuc. Była pionierką, która przetarła szlaki dla przyszłych policjantek, agentek i innych przedstawicielek sił prawa i porządku.

Eliza Zamfirescu

Urodziła się w Rumunii w 1887 roku. Podobnie jak brat Dimitrie fascynowała się naukami ścisłymi i technologią, jednak w odróżnieniu od niego nie była mile widziana na uczelni. Kilkukrotnie odprawiono ją z kwitkiem, w końcu jednak została przyjęta na Uniwersytet Techniczny w Berlinie. W 1912 roku uzyskała tytuł inżyniera. Wraz z Irlandką Alice Perry została pierwszą w historii kobietą, której się ta sztuka udała. Po zakończeniu studiów wróciła do rodzinnej Rumunii, gdzie pracowała w Instytucie Geologii, a podczas I wojny światowej działała w Czerwonym Krzyżu. Specjalizowała się w pracach w terenie i miała znaczący udział w odkryciu nowych złóż węgla, gazu ziemnego, boksytu i miedzi. Wykładała również studentom fizykę i chemię. Na emeryturę przeszła dopiero w wieku 75 lat, a zmarła jedenaście lat później, w 1973 roku.

***
Co sądzisz na ten temat? Piszcie: listy@igimag.pl
Za najlepsze listy przyznamy nagrody!

Karolina Chymkowska
Karolina Chymkowska
Pisze, bo musi. Bez tego udusiłaby się z nadmiaru emocji. Taki ma zatem sposób na życie, spędzone głównie na filmowo, chociaż krytykiem filmowym się akurat nie czuje. Profiler z zamiłowania, zafascynowana historią zbrodni i kryminologią. Ubolewa, że los nie pozwolił jej wstąpić do FBI. Samozwańcza specjalistka od serialu "Z Archiwum X".
AUTOR

Polecamy

Komentarze

Zobacz też

Kultura

Pionierki w fabryce snów, czyli kobieca historia Hollywood

Nie od dziś wiadomo, że Hollywood to piaskownica, w której dobrze bawią się przede wszystkim chłopcy. W 2016 roku wszyscy mieli na ustach słowa “równość szans” i “dywersyfikacja”, ale statystyki mówią same za siebie.
Olaszka
Olaszka
25 marca 2017
CZYTAJ WIĘCEJ