„Nieświadomi” – aksamitna rewolucja w szpiegowskiej formule

15 minut czytania
237
0
Robert Skowroński
Robert Skowroński
18 listopada 2019

Odsłuchaj

Voiced by Amazon Polly

I oto jesteśmy, równo 30 lat po wydarzeniach określanych mianem aksamitnej rewolucji, która to doprowadziła do zmian ustrojowych w ówczesnej Czechosłowacji. HBO Europe na tę okrągłą rocznicę postanowiło zrobić coś wyjątkowego. Tym czymś jest miniserial „Nieświadomi”.

To kolejna w dorobku stacji czeska produkcja. Nie sposób przemilczeć tych wcześniejszych, gdyż bezpośrednio wiążą się z nowym przedsięwzięciem. Pierwszy był „Gorejący krzew”, opowiadający o jednym z najważniejszych epizodów w historii komunistycznej Czechosłowacji, samospaleniu Jana Palacha.

Główną rolę w tym miniserialu zagrała Tatiana Pauhofová, która teraz jest gwiazdą „Nieświadomych”. Następnie HBO Europe dało nam, również zamknięte w odcinkowej formule, kryminalne „Pustkowie”, którego reżyserem został Ivan Zachariáš. On też stanął za kamerą „Nieświadomych”. Zresztą pojawienie się tych samych nazwisk to nie wszystko, co łączy wspomniane tytuły. Wymieszano ze sobą tematyką historyczną z kryminalno-szpiegowską intrygą. Można zatem zaryzykować stwierdzenie, że scalono w jedno elementy stojące za sukcesem zarówno „Gorejącego krzewu”, jak i „Pustkowia”.

Ivan Zachariáš

Akcja „Nieświadomych” rozgrywa się w Pradze pod koniec lat 80. XX wieku. Marie i Wiktor po dwunastu latach od swojej ucieczki z komunistycznej Czechosłowacji postanawiają wrócić do swojej ojczyzny. Jesienią 1989 roku wydaje się, że kraj wchodzi w fazę decydujących zmian, które przyczynią się do zmiany obecnego reżimu. Niedługo po przyjeździe do miasta małżeństwo zostaje potrącone na ulicy przez samochód. Kiedy Marie budzi się po wypadku, okazuje się, że Wiktor zniknął i nikt nie jest w stanie powiedzieć jej, co się z nim właściwie stało, a policja rozkłada ręce. Kobieta postanawia sama odnaleźć swojego męża. Stawka zostaje podbita jeszcze bardziej, gdy do gry wkroczą funkcjonariusze państwowego aparatu bezpieczeństwa i cała zgraja innych typów spod ciemnej gwiazdy. Marie nie będzie miała lekko.

Za scenariusz produkcji odpowiada debiutant, Ondrej Gabriel, ale wbrew pozorom nie jest on żółtodziobem, a HBO doskonale wiedziało co robi angażując w projekt właśnie tego człowieka. Już sam fakt, że praca nad tekstem zajęła mu dwa lata o czymś świadczy. Ponadto Gabriel jest wielkim pasjonatem wszelkiej maści historii szpiegowskich. Cały gatunek ma w małym palcu, a jak wyjawił podczas naszego spotkania w Pradze, jednym z jego pisarskich autorytetów jest John Le Carre. To czuć na ekranie, bo historia o świecie przechodzącym zmiany i zagubionej w nim kobiecie, która w swojej własnej ojczyźnie czuje się zupełnie obca, sprawdza się bardzo dobrze. Opowieść mimo że odnosi się do wycinka z historii konkretnego kraju to jak najbardziej będzie czytelna dla odbiorców z innych państw, które znajdowały się pod wpływami Związku Radzieckiego. Jednak zdaniem Gabriela również odbiorcy z państw, których nie dotknęły podobne losy, powinni odnaleźć się w tej narracji: Co zabawne Brytyjczycy byli początkowo bardziej przekonani do tego scenariusza niż ja sam i czescy producenci. To chyba dlatego, że sam gatunek jest jak najbardziej zachodni. Jedynie podejście do niego jest wschodnie. Ponadto w „Nieświadomych” znalazło się miejsce na aktorów z Wielkiej Brytanii.

Hattie Morahan

Faktycznie miniserial posiada międzynarodową obsadę, bo choć główne skrzypce gra Tatiana Pauhofová, której, nomen omen, bohaterka jest skrzypaczką, to w obsadzie znaleźli się również Hattie Morahan („Piękna i Bestia”) czy David Nykl (seriale „Arrow”, „Gwiezdne Wrota: Atlantyda”). Najciekawsza wydaje się historia osnuta wokół angażu drugiego z wymienionych. Nykl wciela się w postać brytyjskiego dyplomaty, w którego żyłach płynie też czeska krew. On sam zaś urodził się w Pradze, ale dorastał w Kanadzie i to stamtąd śledził przemiany ustrojowe za pośrednictwem doniesień medialnych: W powietrzu unosiło się to przeczucie, że wszystko może się wydarzyć, że świat się zmienia. Już wcześniej udowodniło to obalenie komunizmu w Polsce. Nastała aksamitna rewolucja, wszystko to oglądałem w telewizji i czułem, że muszę wrócić tu, do Czech i Pragi. Tak też się stało, a lata 90. były tu wspaniałym okresem. Nagle można było wszystko, co obecnie niestety się zmienia.

Podobnymi przemyśleniami podzieliła się serialowa Marie, czyli Tatiana Pauhofová, która czasy aksamitnej rewolucji pamięta, jak przez mgłę: Jako dziecko nie rozumiałam wielu rzeczy. Moją uwagę zwracało jednak to, że rodzice o niektórych kwestiach mówią inaczej w domu, a inaczej poza nim lub w ogóle w towarzystwie nie wspominają pewnych tematów. Powód był oczywisty – strach. Pamiętam też tę ekscytację w domu, kiedy system w końcu upadł. Nie byłam pewna o co dokładnie chodzi, bo miałam zaledwie sześć lat, ale zapadła mi w pamięć ta radość i rosnąca w ludziach nadzieja. Można było w końcu zacząć mówić to co się myśli bez obaw, że zostanie się zamkniętym za poglądy.

Tatiana Pauhofová

Aktorka dodała także, że w swojej bohaterce najbardziej lubi odwagę, którą epatuje. Ondrej Gabriel także zwrócił na to uwagę, podobnie jak na przemianę, którą przechodzi postać: kiedy Marie dowiaduje się, że jej mąż zaginął postanawia go odnaleźć, a podczas tego procesu dorasta. Wcześniej żyła w bańce. Grała na skrzypcach, przebywała w Londynie, nie musiała się niczym przejmować. Była po prostu dużym dzieckiem. Staje się jednak silną kobietą. Trafia do swojej ojczyzny i zostaje zmuszona do pozostania tu, a sam kraj wydaje się jej obcy. Jest inna, inaczej się ubiera, zachowuje się inaczej niż wszyscy, przywykła do zupełnie odmiennego życia.

Na pełnoprawnego bohatera „Nieświadomych” wyrasta też samo miasto, w którym toczy się akcja miniserialu, czyli Praga, a także zaprezentowane na ekranie realia. Zadbano o każdy detal. Od odwzorowania restauracyjnego menu z końca lat 80., przez zaopatrzenie lodówek w mieszkaniach w produkty z dawnych lat, aż po zastosowanie szpiegowskich gadżetów, które swego czasu były na podorędziu każdego szanującego się agenta. Zwrócono także uwagę na modę minionej epoki. Sama Tatiana Pauhofová uważa, że była szczęściarą, gdyż jej bohaterka z racji tego, że przybyła z Londynu nie musiała stroić się w fatałaszki, które obecnie wywołują tylko uśmiech politowania. Wszystkie te elementy składają się na spójny obraz szaroburego miasta z zaszłymi rdzą szyldami, barami przesiąkniętymi zapachem wódki i papierosowego dymu czy odstraszającymi mieszkaniami z wysłużonymi meblościankami i zaniedbanymi paprociami. Nad takim stanem rzeczy czuwał Ivan Zachariáš, który jednogłośnie jest wychwalany przez współpracowników. Nykl podkreśla, że reżyser pozostawiał mu dużo przestrzeni, ufał mu i jedynie dawał wskazówki co do scen nie narzucając własnej wizji, pozostając zaś otwartym na dialog. Z kolei Gabriel dodaje: „Pustkowie” to kamień milowy w historii czeskiej telewizji. Gdy tylko wiedziałem, że mój scenariusz będzie ekranizowany, to od samego początku Ivan był dla mnie jedynym słusznym wyborem.

David Nykl

Polska kinematografia od lat śmiało sięga po tematykę zanurzoną w naszej przeszłości. Jak widać podobne tendencje zaobserwować można u czeskich filmowców, ale ta strategia służy czemuś więcej. Zwrócił na to uwagę David Nykl mówiąc: Zagłębiamy się w przeszłości, ale po to, aby przypomnieć sobie kim jesteśmy obecnie i kim możemy być w przyszłości. Europa Wschodnia nie jest już Europą Wschodnią, to już po prostu Europa. Mamy nadzieję, że „Nieświadomi” przypomną o tym, jak bardzo ważną zmianą była ta, która nastała w 1989 roku, bo obecnie trochę się o tym zapomina. Czas na odrobienie tej zaległej lekcji, a przy okazji na oddanie się tej fikcyjnej opowieści, która jest jednak zanurzona w jak najprawdziwszej historii, będzie możliwe już od 17 listopada na HBO i HBO GO.

Robert Skowroński
Robert Skowroński
Krytyk filmowy i muzyczny związany niegdyś lub wciąż związany z... długo by wymieniać. Ponadto amator kawy i urban exploringu, który już chyba na zawsze pozostanie niespełnionym perkusistą. Prowadzi profil Trochę kultury.
AUTOR

Polecamy

Zaprenumeruj newsletter

Melon i Skwarski w Twojej skrzynce pocztowej.
Najciekawsze artykuły Igimag.pl raz na dwa tygodnie.

Zapoznałem(-am) się z treścią polityka prywatności i akceptuję.