Najlepszy przyjaciel człowieka, do grobowej deski

czyli pochówki zwierząt
11 minut czytania
282
0
Agnieszka Górecka
Agnieszka Górecka
27 stycznia 2020

Psy są dzisiaj naszymi wiernymi przyjaciółmi i towarzyszami codziennego życia, ale były z ludźmi od wielu tysięcy lat pełniąc przez ten czas wiele różnych ról. Na ich znaczenie w społeczności ludzkiej wskazywać mogą odnajdywanie na terenie całego świata ludzkie groby, w których oprócz szczątków człowieka, znajdowane był także kości psów.

Naukowcy sugerują obecnie, iż ludzie zamieszkujący m.in. tereny Europy Południowej 3600 do 4200 lat temu troszczyli się o psy na tyle, by regularnie dzielić z nimi swoje groby. Badacze z Barcelony badali szczątki 26 psów z czterech różnych stanowisk archeologicznych na północno-wschodnim Półwyspie Iberyjskim. Ich testy potwierdziły, iż miały one od jednego miesiąca do sześciu lat. Analiza wykazała także, że większość z nich żywiona była dietą podobną do ludzi. Spożywały one oprócz mięsa między innymi zboża takie jak pszenica. Prawie wszystkie zostały pochowane w grobach z lub w pobliżu ludzi. Sugeruje to, że istniał bezpośredni związek tych zwierząt ze śmiercią i rytuałem pogrzebowym. Podobnych odkryć dokonywano w wielu miejscach. W jednym z grobów w Old Upssala w Szwecji w roku 1974 znaleziono szczątki bogato ubranej kobiety pochowanej z dwoma zwierzętami. W miejscu pochówku datowanym na IX wiek odkryto szczątki kury oraz psa. Jakie może być symboliczne znaczenie kości psa w grobach na przestrzeni wieków?

Psy odnajdywane w grobach są zwykle interpretowane jako rodzaj ostatniego prezentu. Wierni towarzysze idą tym samym za swoimi panami. Istnieją także przesłanki wskazujące, iż był to dodatkowo symbol zamożności danego człowieka. Stanowiły one bowiem dużą wartość jako zwierzęta myśliwskie lub w innym sposób pracujące dla ludzi. Przypuszczalnie mogły one także podążać za panem, by dalej służyć mu w życiu po śmierci lub ich zadaniem było strzeżenie grobów. Analizując szerszy kontekst różnych wierzeń można także uważać, że psy miały być łącznikami pomiędzy życiem, a śmiercią.

Mezolityczne cmentarze z terenów dzisiejszej Danii ukazały bowiem także osobne groby psów, które zostały pochowane w podobny sposób co ludzie w tamtym okresie. W niektórych miejscach pochówku znajdywano dodatkowe dobra. Oddzielne psie groby odnaleziono także na terenie Polski. Pochodzą one z epoki żelaza. Naukowcy przekonują jednak, że nie należy ich traktować jako grobów dla psów, a raczej jako formy ofiary. Analizując je bowiem w kontekście całych osad, znajdowano je w okolicy wejść do domów lub nawet poniżej palenisk. Psy i ich pochówek odgrywały zatem rolę w ceremoniach wymagających poświęcania ofiar, głównie w celu uspokojenia sił nadprzyrodzonych. Była to część tradycji w różnych regionach i okresach. Przykładem mogą być Spartanie zabijający psy, aby zapewnić sobie zwycięstwo w bitwie, a także mieszkańcy Chin w okresie dynastii Shang. W Atenach psy były najprawdopodobniej poświęcane także w ramach rytuału oczyszczania po urodzeniu dziecka. Kilka starożytnych źródeł identyfikuje bowiem psy jako ofiary z wyboru w celu oczyszczenia z „zanieczyszczeń” spowodowanych śmiercią oraz porodem. Praktyka ofiar z psów przetrwała także w średniowieczu, co potwierdzają znaleziska archeologiczne z terenów Węgier.

Od drugiej połowy pierwszego tysiąclecia psy w grobach pojawiają się stosunkowo często i jak pokazują odkrycia, nie zawsze ich obecność łączyła się z materialnym statusem człowieka. Znajdowano je w grobach bez względu na płeć oraz jak się okazuje wiek zmarłych osób, gdyż także z dziećmi chowano dość często szczenięta lub psy poniżej roku. Niektóre z nich miały niepełne szkielety lub zmiany świadczące o przeprowadzanych na nich zabiegach. Łączyć to można z rytuałami, które poprzez usunięcie ze szczeniąt narządów lub części ciała miały powstrzymać rozwój choroby, która zabiła dzieci. Przykładem psów towarzyszących ludziom o wysokim statusie może być jednak grób kremacyjny usytuowany w dużym kopcu, Rickeby w parafii Vallentuna na północ od Sztokholmu z VII w. Pochowany w nim został wojownik, którego wiek szacowany jest na około 40 lat. Towarzyszył mu koń, cztery psy, ptaki drapieżne oraz części świń, krów i owiec. Psy należały do różnych typów charakteryzujące się odmienną budową ciała. Przypuszczalnie każdy z nich odgrywał inną rolę w życiu właściciela. Znaleziono także grób zawierający nie mniej niż 11 psów oraz takie, które zawierały resztki obroży i smyczy, a nawet swoistego rodzaju kolczatek.

Psy w grobach na różnych terenach pojawiały się w nieco odmiennym okresie czasowym. Może mieć to związek z szerzeniem się i docieraniem na różne tereny wiary chrześcijańskiej. Chowanie psów wraz z ludźmi jest bowiem jednym z charakterystycznych elementów niechrześcijańskich zwyczajów pogrzebowych. Na terenie Włoch psy znajduje się na miejscach pochówków od czasu neolitu do okresu rzymskiego. Robert Losey z University of Alberta odkrył szczątki psów na starożytnym cmentarzu nad jeziorem Bajkał na Syberii. Psy zostały pochowane między 5000 a 8000 lat temu wraz z ludźmi.

Znaczenie psa jest odmienne w różnych kulturach i religiach. W niektórych z nich psy były zwierzętami o wysokim statusie i ich postrzeganie można łączyć wręcz z kultem ich świętości. Uważano je za zdolne do odganiania zła i demonów, przez co uczestniczyły w ceremoniach m.in. pogrzebowych. W innych są postrzegane jako nieczyste i łączone raczej ze światem piekieł. Bogini powiązana z psami to między innymi Hekate. Bogini księżyca i posłaniec między światem zmarłych i żywych. Jej atrybuty to pochodnia, pies i półksiężyc.

Obecność psów w naszym codziennym życiu jest dziś oczywista, ale chowanie ich w ludzkich grobach odeszło w zapomnienie. Warto jednak znać znaczenie psów w historii ludzi i wiedzieć, że miały dla nas znaczenie od tysięcy lat.

Agnieszka Górecka
Agnieszka Górecka
Absolwentka Wydziału Medycyny Weterynaryjnej Uniwersytetu Przyrodniczego we Wrocławiu. Wielbicielka psów ras myśliwskich (i nie tylko), pasjonatka jeździectwa i kreatywna, aktywna mama.
AUTOR

Polecamy

Zaprenumeruj newsletter

Melon i Skwarski w Twojej skrzynce pocztowej.
Najciekawsze artykuły Igimag.pl raz na dwa tygodnie.

Zapoznałem(-am) się z treścią polityka prywatności i akceptuję.